3 . فضل بن شاذان نيشابورى : مردى بزرگ و مورد اعتماد و فقيهى عالى مقام و متكلمى توانا بود ، گروهى از بزرگوارترين ياران ائمه را ، از قبيل " محمد بن ابى عمير " ، " صفوان بن يحيى " ، درك كرد و حدود پنجاه سال با آنان معاشرت داشت و از آنان بهره‌ها مىبرد ، چنان كه خودش مىگويد : هنگامى كه " هشام بن الحكم " در گذشت " يونس بن عبد الرحمن " خليفه ى آنان شد ، و هنگامى كه او درگذشت ، " سكاك " در رد مخالفان خليفه ى آنان گرديد ، و هم اكنون خليفه ى آنان منم . ( 1 ) مرحوم شيخ طوسى او را جزو اصحاب امام هادى و امام عسكرى ( صلى الله عليه وآله و سلم ) ذكر كرده است ، و برخى از علماى رجال ، او را از اصحاب امام هادى ( عليه السلام ) نوشته اند ضمن آنكه او را از ياران امام جواد و امام عسكرى ( عليه السلام ) نيز دانسته اند . ( 2 ) " فضل بن شاذان " كتابهاى بسيارى نوشت و گفته اند 180 عنوان كتاب تأليف كرد ، و از آن جمله كتاب " الأيضاح " در علم كلام در تحليل عقايد اصحاب حديث است كه اين كتاب توسط دانشگاه تهران در 1392 قمرى به چاپ رسيده است . اقوال و آثار " فضل بن شاذان " مورد توجه علماى بزرگ بوده و به قول او در رد و قبول راويان بسنده مىكردند ، مرحوم كلينى ، پاره‌يى از كلمات و نظرات او را در كتاب شريف كافى مورد توجه قرار داده است ، و نيز مرحوم صدوق وشيخ طوسى به كلمات و اقوال او بسيار توجه داشتند . مرحوم اردبيلى مؤلف " جامع الرواة " مىنويسد : او رئيس و بزرگ طايفهء ما ، شيعيان ، است و ارجمندتر از آنست كه دربارهء او سخنى بگوييم . " فضل بن شاذان " در سفرى ، خدمت امام يازدهم شرفياب شد ، هنگام مرخص شدن از خدمت امام ، كتابى كه خودش نوشته بود از دستش افتاد ، امام ( عليه السلام ) آن را برداشت و ملاحظه كرد و بر او رحمت فرستاد و فرمود : " من بر مردم خراسان غبطه مىبرم كه

--> 1 . منتهى المقال 242 ، مقدمه ى كتاب الايضاح چاپ دانشگاه ، ص 3 . 2 . مقدمه ى الايضاح ص 9 و 86 .